Zar – Εξαγνιστικός τελετουργικός χορός

Η λέξη zar προέρχεται από το zarer που σημαίνει επισκέπτης.

Το Zar είναι φολκλορική τέχνη.  Οι  αρχαίοι  αιγύπτιοι έκαιγαν θυμιάματα και χτύπαγαν βαρέλια και ξύλινα δοχεία πιστεύοντας ότι με αυτές τις τεχνικές εξορκίζουν τα jinn πνεύματα από το ανθρώπινο σώμα . Αυτό έγινε παράδοση που πέρασε από γενιές σε γενιές για να φτάσει και στον 21ο αιώνα. Κανείς όμως δεν ξέρει ακριβώς από πού προέρχεται το Zar. Κάποιοι λένε ως χώρα προέλευσης την Αιθιοπία, το Σουδάν, το Ιράν ή την Φαραωνική Αίγυπτο. Το πρώτο καταγεγραμμένο Zar στην Αίγυπτο χρονολογείται στα 1870.

Σήμερα, χιλιάδες γυναίκες στην Αφρική και στην Μέση Ανατολή χρησιμοποιούν την μουσική του Zar για να θεραπεύσουν κάθε είδους αρρώστια. Κυριολεκτικά χορεύουν μέχρι να καταρρεύσουν. Σε μερικές αφρικανικές χώρες οι τελετές μπορεί να διαρκέσουν από και μία εβδομάδα – εφτά μέρες  έντονου ρυθμού και χορού.

H ΤΕΛΕΤΗ

Τη νύχτα πριν την τελετή η θεραπεύτρια (sheikh) θα κάνει ένα βωμό στο μέρος που θα γίνει η τελετή. Συνήθως το τραπέζι έχει κεριά και προσφορές στο πνεύμα (asyad) όπως λουλούδια, χένα, λιβάνι κι άλλα θυμιάματα. Κάθε πνεύμα ζητά ξεχωριστές προσφορές, οπότε είναι σημαντικό για την θεραπεύτρια να ξέρει ποιο Zar δημιουργεί προβλήματα. Ο σκοπός της τελετής είναι να κατευνάσει το θυμωμένο πνεύμα και να επιτρέψει στην γυναίκα να γίνει φίλη με αυτό.

ΤΑ ΘΥΜΙΑΜΑΤΑ

Τα θυμιάματα στις σουδανικές τελετές zar (bakhur azzar) είναι φτιαγμένα από βάση ρητίνη μαστίχας, κομματάκια από κοκκινωπό ξύλο και ποικιλία από μύρο, ανακατεμένα και μουσκεμένα με κολόνια. Πριν από την τελετή το μίγμα τοποθετείται σε ένα μπωλ με καυτά κάρβουνα και περνάει από όλους τους συμμετέχοντες. Οι γυναίκες απολυμαίνουν με τον καπνό ώστε να εμποδίσουν τα πνεύματα (zayran) από το να έρθουν απρόσκλητα. Κατά τη διάρκεια της τελετής επιπλέον συστατικά προστίθενται στο μίγμα αναλόγως του πνεύματος που καλείται.

Η ΜΟΥΣΙΚΗ

Για μία αιγυπτιακή τελετή Zar μπορούν να παίξουν μέχρι 3 διαφορετικά γκρουπ ανάλογα με το τι πνεύμα «φιλοξενεί».

Το πρώτο γκρουπ είναι οι «αιγύπτιες γυναίκες» ή harim masri. Το γκρουπ αποτελείται από τέσσερις μεγάλες γυναίκες που ψέλνουν και παίζουν διάφορα κρουστά όργανα.

Το δεύτερο γκρουπ που είναι αντρικό είναι γνωστό ως Abou alGheit. To όνομα του πιστεύεται ότι αναφέρεται σε ένα χωριό βόρεια του Καϊρου από όπου προέρχονται πολλοί μουσικοί Zar.  Εκτός από διάφορα κρουστά όργανα έχουν και το nay(τύπος φλογέρας). Η μουσική τους θεωρείται ανάλαφρη και μελωδική παρόμοια με αυτή που παίζεται σε γάμους. Το γκρουπ περιλαμβάνει έναν αρχηγό χορού  (mangur) που παίζει ζήλιες (sagat)  κι ενθαρρύνει τις γυναίκες να συνεχίσουν να χορεύουν μέχρι να φτάσουν σε σημείο έκστασης.

Το τρίτο γκρουπ είναι γνωστό ως tanbura. Έχει πάρει το όνομα του από την λύρα η οποία είναι η καρδιά της μουσικής τους. Οι ειδικοί πιστεύεται ότι μιλούν με τα πνεύματα μέσω των ήχων. Η μουσική tanbura είναι βαριά και δραματική. Το άλλο ασυνήθιστο όργανο που χρησιμοποιούν και φοριέται από τον αρχηγό του γκρουπ λέγεται mangur alhawafir. Είναι μία μεγάλη δερμάτινη ζώνη που φοριέται στους γοφούς με νύχια κατσίκας που είναι κολλημένα στη ζώνη. Ο ήχος που βγαίνει είναι μια διασταύρωση μεταξύ χάλκινων κυμβάλων και κροταλίσματος.

Ο ΧΟΡΟΣ

Κατα την τελετή οι γυναίκες σηκώνονται να χορέψουν όταν ένας συγκεκριμένος ρυθμός τους καλεί. Κάθε τραγούδι είναι αφιερωμένο σε συγκεκριμένο πνεύμα. Οι γυναίκες χορεύουν με πρόσωπο στους μουσικούς. Καλύπτουν το κεφάλι και το πρόσωπο με ένα λεπτό πέπλο την tarha και σπάνια κινούνται από τις θέσεις τους. Τα βήματα δεν έχουν σημασία. Το πάνω σώμα περιστρέφεται με τον ρυθμό, σκύβοντας λίγο μπροστά τη μέση και με τον έναν ώμο πιο ψηλά από τον άλλον. Οι χορευτές κινούνται σιγά στο χώρο με τα μάτια τους κλειστά. Δυνατά συναισθήματα γράφονται στο πρόσωπό τους. Η αναπνοή γίνεται όλο και πιο βαριά μέχρι να φτάσουν στο μέγιστο της δύναμής του οπότε κάθονται ή καταρρέουν σε έκσταση.

Εάν συμβεί αυτό τότε η θεραπεύτρια θα ψιθυρίσει στην χορεύτρια και θα ρίξει λάδι από τριαντάφυλλο ή άλλο άρωμα στο πρόσωπο της για να ξυπνήσει.

Η ΕΚΣΤΑΣΗ

Πηγαίνοντας σε ένα χορό που καταλήγει σ’ έκσταση είναι παρόμοιο με το να έχεις μία εξωσωματική εμπειρία ή ένα όραμα. Οι γυναίκες το περιγράφουν σαν να βλέπουν το σώμα τους από απόσταση μέσω των ματιών του πνεύματος από ένα παράλληλο σύμπαν. Το σταθερό ρυθμικό χτύπημα του τυμπάνου επιτρέπει στους συμμετέχοντας να συγκεντρώνονται, να αφήνουν το εδώ και το τώρα και να εισέρχονται κατάσταση άλφα κυμάτων του εγκεφάλου. Όπως στην ύπνωση, στη yoga ή όταν προσπαθούμε να κοιμηθούμε, βοηθάει να έχουμε ένα ερέθισμα να μας αποτρέπει από τις σκέψεις της ημέρας που μας απασχολούν.

Οι σουδανικές τελετές zar  πραγματοποιούνται σε γεωργικό κι αστικό σκηνικό. Οι γυναίκες μεγαλώνοντας βλέπουν τις άλλες γυναίκες να μπαίνουν στην έκσταση. Δεν έχουν κανένα φόβο στο να χάσουν τον έλεγχο. Επίσης ξέρουν ότι  η παρουσία άλλων γυναικών δεν θα αφήσει κάποιο κακό να πάει σε αυτές. Έχουν απόλυτη εμπιστοσύνη στην θεραπεύτρια.

Στην Αίγυπτο οι τελετές zar  είναι πιο περιορισμένες με τις αντίστοιχες αφρικανικές. Η ορατή θρησκευτική πίεση από τους μοντέρνους φονταμενταλιστές έχει αποθαρρύνει την παρακολούθηση τα τελευταία χρόνια.Δυστυχώς εάν οι συμμετέχοντες δεν έχουν επενδύσει στην ιδέα του να αφεθούν, η εμπειρία τους στην έκσταση δεν θα είναι τόσο βαθιά όσο θα έπρεπε.

Εκτός από τη μουσική υπάρχουν κι άλλα στοιχεία στις τελετές του zar που βοηθούν τους συμμετέχοντες να φτάσουν στο επίπεδο της έκστασης. Το λαχάνιασμα από την άσκηση του χορού προκαλεί υπεραναπνοή κι αίσθημα ζαλάδας. Οι γυναίκες παίρνουν βαθιές αναπνοές από το θυμίαμα κι ο καπνός διαποτίζει τον αέρα. Κανείς δεν μπορεί να πιέσει τον χορευτή να μπει σε έκσταση. Εφόσον αισθάνεται ασφαλής και σε καλά χέρια τότε μπορεί να συμβεί.

  • Neith
Facebook
Google+
Twitter
LinkedIn
Pinterest
Close Menu