Το φίδι ως Αρχετυπικό σύμβολο  – Μέρος 1o

Το φίδι ως σύμβολο πρεσβεύει αντίθετες δυνάμεις : Την κυριαρχία, την πίστη,  την σοφία, τη γνώση, την γονιμότητα από τη μία, τον θάνατο, το σκοτάδι, το καλό και το κακό από την άλλη.

Συναντάται σχεδόν σε όλες τις θρησκείες, χώρες, πολιτισμούς .

 

Αρχαία Ελλάδα

Η θεά με τα φίδια της μινωικής Κρήτης είναι μία από τις μορφές της Μεγάλης Μητέρας Θεάς. Στα γυμνόστηθα αγάλματα φίδια τυλίγουν τα χέρια συμβολίζοντας την γονιμότητα και τον αέναο κύκλο της φύσης. Είναι η θεά της γέννησης ,του θανάτου και της αναγέννησης.

Αργότερα, και ο Μυκηναϊκός πολιτισμός κληρονόμησε τη λατρεία του φιδιού. Στις αποθήκες μυκηναϊκών ναών βρέθηκαν κεραμικά καλούπια φιδιού σε φυσικό μέγεθος.

Στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου, το φίδι εμφανίζεται ως μεσολαβητής στην εγκοίμηση.  Το περιτυλιγμένο φίδι γύρω από την ράβδο του Ασκληπιού συμβολίζει την τιθασευμένη ψυχική παρέκκλιση και γίνεται έμβλημα της πνευματικότητας.

Η Αιγίδα της Αθηνάς έφερε στο κέντρο της, το Γοργώνειο, το κεφάλι της Μέδουσας με τα φιδίσια μαλλιά. Ήταν προσφορά του Περσέα αφού με την βοήθεια της θεϊκής ασπίδας ο ήρωας αιχμαλώτισε το απολιθωτικό βλέμμα της τρομερής Γοργούς και με αυτό τον τρόπο κατάφερε να τη σκοτώσει. Το αίμα της Μέδουσας είχε διπλή ιδιότητα: αν προερχόταν από τα φιδίσια μαλλιά της προκαλούσε το θάνατο και την καταστροφή ενώ αν έσταζε από τις φλέβες της χάριζε την αναγέννηση και τη ζωή.

Φιδίσια κόμη είχαν και οι Ερινύες, διώκτριες των παραβατών του ηθικού νόμου.

Ο Δίας εξόντωσε τον πρωτότοκο γιο της Γαίας  τον Τυφωέα ή Τυφώνα,  ο οποίος ήταν μισός άνθρωπος και μισός ζώο κι είχε στους ώμους του εκατό κεφάλια φιδιών. Από τη μέση και κάτω δύο κουλουριασμένα φίδια στήριζαν το υπόλοιπο σώμα του.

Ο Τυφωέας, ήτανζευγάρι με την Έχιδνα, τη φτερωτή θεά με το φιδίσιο σώμα από τη μέση και κάτω.

Ο Κάδμος βασιλιάς της Θήβας, υπηρέτησε τον Άρη επειδή φόνευσε το φίδι, το οποίο φυλούσε την Αρεία κρήνη κοντά στη Θήβα. Στη συνέχεια αναφέρεται ότι μυήθηκε στα Καβείρια Μυστήρια, στη Σαμοθράκη, όπου νυμφεύτηκε την Αρμονία.

Στα άδυτα της Ακρόπολης φώλιαζε ο Εριχθόνιος, το φιδόμορφο θείο βρέφος, που είχε τεθεί υπό την προστασία της Αθηνάς. Ταυτίστηκε με τον Αγαθοδαίμονα, προστάτη της ευφορίας.

Η Ευριδίκη πεθαίνει από τη δαγκωματιά ενός φιδιού και ο Ορφέας κατεβαίνει στον Άδη για να την επαναφέρει στον κόσμο των ζωντανών. Το φίδι ως σύμβολο της πρωταρχική δύναμη του Κόσμου, χρησιμοποιήθηκε από τους ορφικούς για να απεικονίσει το Πνεύμα-Δημιουργό. Στην ορφική θεογονία, ο Δίας σμίγει με τη Ρέα έχοντας πάρει και οι δύο τη μορφή του φιδιού. Από την ένωση αυτή γεννιέται η Περσεφόνη (σύμβολο της περιοδικότητας και των μεταμορφώσεων των φαινομένων).

Στα Ελευσίνια Μυστήρια μέρος της τελετουργίας ήταν η θωπεία με το φίδι (απεικόνιση της γενετήσιας ένωσης με το θεό). Καρπός της ένωσης ο Ζαγρέας, μυστηριακή προγονική μορφή του Διονύσου.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Διόνυσος ταυτίζεται με τον μακεδονικό θεό Σαβάζιο. Στη διάρκεια των Σαβαζιακών Μυστηρίων ο νεοφώτιστος έπρεπε να περάσει ένα ζωντανό ή μαλαματένιο φίδι, (ενσάρκωση του θεού), από τον κόρφο του. Η παρουσία του φιδιού στις διονυσιακές τελετές έχει φαλλική σημασία, ενσαρκώνοντας την μεταμορφωτική αναγεννητική δύναμη σε φυσικό και σε πνευματικό επίπεδο.

Σύμφωνα με τον ο Αισχύλο, στην περιοχή, πριν από την ίδρυση του Μαντείου των Δελφών υπήρχε ένα μαντείο της Γαίας που έφερε το όνομα Πύα. Σε αυτό το ιερό τρεφόταν ένα φίδι, ο Πύθων, παιδί και φύλακας της γης με προφητικές ικανότητες. Η νίκη του θεού Απόλλωνα  κατά του Πύθωνα συμβολίζει διάλυση του σκοταδιού των ενστίκτων από το Απολλώνιο φως  ίσως και της  κυριάρχησςη ενός ηλιακού θεού στη θέση των αρχέγονων θηλυκών θεοτήτων.

Το κηρύκειο, το φτερωτό ραβδί που γύρω του τυλίγονται δύο φίδια,  του θεού Ερμή συμβόλιζε την ιδιότητα του θεού ως ψυχοπομπού. Εκείνου που οδηγεί τις ψυχές από και προς τον Άδη.

Το φίδι θεωρείται επίσης σεληνιακό έμβλημα. Ταυτίζεται με το μεταβαλλόμενο χαρακτήρα της σελήνης. Η σεληνιακή θεά Εκάτη, , απεικονιζόταν ως φίδι ή είχε φίδια στα μαλλιά της.

  • Neith
Facebook
Google+
Twitter
LinkedIn
Pinterest
Close Menu